Τα αποτελέσματα του έργου: «Παρατηρητήριο παρακολούθησης εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών πολιτικών για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών στις Περιφέρειες Αττικής, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίων Νήσων» δεν προκάλεσαν ιδιαίτερη έκπληξη σε όσους παρακολουθούν στενά τον ελλιπή τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει η χώρα μας τα προβλήματα έμφυλης βίας και φυσικά στα ίδια τα θύματα.
Στόχος του έργου ήταν η αξιολόγηση της εφαρμογής των πολιτικών για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, με τους ίδιους τους φορείς να κάνουν ενδοσκόπηση και να περιγράφουν πώς εργάζονται –ή καλύτερα πώς θα ήθελαν να εργάζονται σε αυτό το γεμάτο προκλήσεις πεδίο.
Πρόκειται για ένα από τα 25 έργα για την πρόληψη και καταπολέμηση της έμφυλης βίας και της βίας κατά των παιδιών που έχουν χρηματοδοτηθεί στην Ελλάδα στο πλαίσιο του προγράμματος PREVENΤ, το οποίο σχεδίασε και κατέθεσε το Ίδρυμα Μποδοσάκη το 2023 στην Ε.Ε.. Φορέας Υλοποίησης του έργου είναι η Κοινωνία Ίσων Ευκαιριών (Equal Society) και εταίρος το Κέντρο Εριφύλη.
Μεθοδολογία
Η ερευνητική διαδικασία στηρίχθηκε στη χαρτογράφηση φορέων που δραστηριοποιούνται άμεσα ή έμμεσα στην πρόληψη και αντιμετώπιση της έμφυλης βίας καθώς και στην προώθηση της ισότητας των φύλων- δημόσιοι, αυτοδιοικητικοί και μη κυβερνητικές οργανώσεις.
Η χαρτογράφηση αυτή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του συνολικού έργου και αφορούσε και τις τρεις Περιφέρειες παρέμβασης: Αττική, Δυτική Ελλάδα και Ιόνια Νησιά. Σε αυτό τα πλαίσιο καταρτίστηκε η βάση δεδομένων με τίτλο «Μητρώο Τοπικών Φορέων Αντιμετώπισης της Βίας κατά των Γυναικών στις Περιφέρειες Αττικής, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίων Νήσων», η οποία περιλαμβάνει κυβερνητικούς, αυτοδιοικητικούς και μη κυβερνητικούς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στην καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών στις τρεις Περιφέρειες.
Μιλώντας για την ταυτότητα του έργου, η Jennifer Clarke, Διευθύντρια Προγραμμάτων και Δωρεών, Ίδρυμα Μποδοσάκη σημειώνει τα εξής:
«Η εξάλειψη της έμφυλης βίας αποτελεί προϋπόθεση για μια κοινωνία ισότητας και ίσων ευκαιριών. Το Ίδρυμα Μποδοσάκη στηρίζει σταθερά αυτόν τον στόχο, μεταξύ άλλων και μέσω του προγράμματος PREVENT. Το Παρατηρητήριο συμβάλλει στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ πολιτικών και πράξης, ώστε οι δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας να μεταφράζονται σε πραγματικές αλλαγές στη ζωή των γυναικών.»
Τι γνωρίζουμε ήδη και ποια είναι τα βασικά συμπεράσματα του Παρατηρητηρίου
Η έρευνα του Παρατηρητηρίου πραγματοποιήθηκε μέσα σε ένα πλαίσιο βασικών συμπερασμάτων που ισχύουν στην Ελλάδα.
Και αυτό είναι το εξής: παρά τα βήματα που έχουν πραγματοποιηθεί, η ύπαρξη νόμων, και σχεδίων δράσης δεν αρκούν από μόνοι τους για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών.
Η GREVIO (Ομάδα Εμπειρογνωμόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη δράση κατά της βίας εναντίον των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας), στην έκθεσή της για την Ελλάδα το 2023 αναγνώρισε ορισμένες θετικές εξελίξεις, αλλά υπογράμμισε παράλληλα σημαντικά κενά στην εφαρμογή.
Ειδικότερα, επεσήμανε την απουσία εξειδικευμένων rape crisis centres ή/και sexual violence referral centres, τον ανεπαρκή αριθμό καταφυγίων για γυναίκες θύματα βίας και τα παιδιά τους, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της ανταπόκρισης του συστήματος δικαιοσύνης.
Είναι ενδεικτικό πως σύμφωνα με τα σχετικά ευρήματα, στην Ελλάδα λειτουργούν 20 καταφύγια με συνολική δυναμικότητα περίπου 450 ατομικών κλινών, αριθμός που κρίνεται ανεπαρκής σε σχέση με τις ανάγκες.
Μερικά από τα πολλά που απουσιάζουν είναι και τα παρακάτω:
- Αναγνώριση του όρου «γυναικοκτονία»
- Επέκταση του πλαισίου για την ψηφιακή έμφυλη βία ώστε να καλύπτει το cyberstalking και τη μη συναινετική διάδοση εικόνων
- Ανάπτυξη εξειδικευμένων δικαστηρίων για υποθέσεις έμφυλης βίας και μικρότερος χρόνος εκδίκασης ποινικών υποθέσεων καθώς και υποθέσεων επιμέλειας,
- Περαιτέρω αυστηροποίηση των ποινών για περιστατικά βίας κατά των γυναικών • συστηματική παρακολούθηση και αξιολόγηση της εφαρμογής των νόμων από ανεξάρτητες αρχές
- Βελτιώσεις του νομοθετικού πλαισίου για τη συνεπιμέλεια και την ποινική διαμεσολάβηση • θεσμοθέτηση ειδικού νομοθετικού πλαισίου για την προστασία των γυναικών που υφίστανται βία στην περιγεννητική περίοδο
Οι φορείς στην Αττική αντιμετωπίζουν εξίσου πολλά προβλήματα με αυτούς στην Περιφέρεια
Στην Αττική δραστηριοποιούνται κυρίως Συμβουλευτικά Κέντρα, Ξενώνες Φιλοξενίας Γυναικών Θυμάτων Βίας, Δημοτικές Επιτροπές Ισότητας.
Μόλις το 7% των φορέων δήλωσε ότι οι πόροι που έχουν στη διάθεσή τους πως επαρκούν.
Οι φορείς επισήμαναν και τα υπάρχοντα κενά στη νομοθεσία για την προστασία των γυναικών.
Aρκετοί φορείς επισήμαναν την ανεπαρκή προστασία ειδικών ομάδων γυναικών, όπως γυναικών με αναπηρία, μεταναστριών, γυναικών χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα, γυναικών με ψυχιατρικά ζητήματα ή με εμπειρία χρήσης ουσιών.
Πολλές ήταν οι αναφορές για την καθυστέρηση ή αδυναμία λήψης αποτελεσματικών προστατευτικών μέτρων, στην αδυναμία ουσιαστικής απομάκρυνσης ή αποτροπής του δράστη και στη συνεχιζόμενη έκθεση του θύματος σε κίνδυνο μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης.
Ορισμένοι φορείς εντόπισαν κενά στην αναγνώριση ή επαρκή ρύθμιση συγκεκριμένων μορφών βίας, όπως η οικονομική βία, η ψηφιακή ή τεχνολογική έμφυλη βία, και το stalking.
Επίσης, Διατυπώθηκαν προβληματισμοί για το εύρος και την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων, για την ποινική διαμεσολάβηση, για τον ορισμό του βιασμού και για την πρακτική προστασία των ανηλίκων σε περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.
Η εικόνα σε Δυτική Ελλάδα και Ιόνια Νησιά
Η γενική εικόνα που προκύπτει από τις συγκεκριμένες Περιφέρειες είναι ότι οι φορείς λειτουργούν μέσα σε ένα πλαίσιο σημαντικής προσπάθειας, αλλά και ουσιαστικών περιορισμών.
Κεντρικό σημείο αποτελεί η ανάγκη θεσμοθέτησης σαφούς μηχανισμού συντονισμού (πρωτόκολλο) και επίσημης διασύνδεσης των φορέων, ώστε η συνεργασία να μην εξαρτάται μόνο από την ατομική πρωτοβουλία των επαγγελματιών.
Η υποστελέχωση των υπηρεσιών και η απουσία εξειδικευμένου προσωπικού, ικανού να προσφέρει ολιστική και συνεχή υποστήριξη στα θύματα είναι σταθερά προβλήματα.
Πρόβλημα είναι όμως και η ίδια η επισφαλής εργασία των ανθρώπων στις συγκεκριμένες δομές.
Σε σχέση με τους πρόσθετους πόρους που απαιτούνται για την αποτελεσματικότερη παροχή υπηρεσιών/υποστήριξης σε γυναίκες-θύματα βίας, σημειώνεται η αύξηση του αριθμού του στελεχιακού δυναμικού, η πρόβλεψη συγκεκριμένου προϋπολογισμού για τους Δήμους για την διασφάλιση της επάρκειας των πόρων, καθώς και η αποσύνδεση της χρηματοδότησης των δομών από το ΕΣΠΑ.
Ειδικά σε σχέση με το τελευταίο, τονίζεται ότι η λειτουργία των δομών παροχής υπηρεσιών προς τις γυναίκες-θύματα βίας με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ επηρεάζει την ψυχολογία των στελεχών και κατ’ επέκταση την αποτελεσματική παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών σε γυναίκες- θύματα βίας, αφού υφίσταται ο κίνδυνος παύσης λειτουργίας της δομής (και κατά συνέπεια της υποστήριξης των γυναικών- θυμάτων βίας από εξειδικευμένο προσωπικό) μετά το πέρας της χρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ.
Τέλος, ιδιαίτερης σημασίας αναδεικνύεται το ζήτημα της αξιολόγησης και της συστηματικής καταγραφής δεδομένων. Σε ερώτηση σχετικά με τη χρήση δεικτών για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, μόλις το 7% των φορέων/υπηρεσιών απάντησε θετικά, χρησιμοποιώντας φόρμα αξιολόγησης παρεχόμενων υπηρεσιών. Αντίθετα, το 73% δήλωσε ότι δεν χρησιμοποιεί σχετικούς δείκτες.
«Το νομοθετικό πλαίσιο στην Ελλάδα, έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια. Tο ζήτημα που προκύπτει είναι περισσότερο στην εφαρμογή της νομοθεσίας» σχολιάζει ο Δημήτρης Ντόντης, Συντονιστής προγραμμάτων, Equal Society.
Όπως προσθέτει: «Δεν έχουμε πλήρη εφαρμογή αυτών που προβλέπει η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης ήδη από το 2011. Δεν έχουμε εφαρμογή όμως και στις πρόσφατες αποφάσεις. φορείς είχανε αναφέρει επίσης την οδηγία 1385/2024 της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία προβλέπει μια σειρά από μέτρα, συγχρονισμένα με τις σημερινές προκλήσεις, για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.
