Από την Zήρια και το Πλατάνι στην Αχαΐα έως και την… Ικαρία, πληθαίνουν οι παρεμβάσεις Δήμων, Περιφερειακών Συμβουλίων και τοπικών συλλογικοτήτων για τη χωροθέτηση μεγάλων ενεργειακών εγκαταστάσεων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων, η υπερσυγκέντρωση έργων, οι επιπτώσεις των συνοδών υποδομών και η περιορισμένη αποφασιστική αρμοδιότητα της Αυτοδιοίκησης.
Το ζήτημα αποκτά νέα διάσταση μετά την έγκριση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με την υπουργική απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/89998/3072, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ΄ 694/19 Αυγούστου 2026.
Το νέο πλαίσιο θεσπίζει αυστηρότερους περιορισμούς στη χωροθέτηση των αιολικών σταθμών. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, αποκλεισμούς για υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων, περιορισμούς στα μικρά νησιά και αυξημένη προστασία συγκεκριμένων οικολογικά ευαίσθητων περιοχών.
Ωστόσο, οι μεταβατικές διατάξεις, η αντιμετώπιση ήδη αδειοδοτημένων έργων και η διαφοροποίηση μεταξύ των περιοχών εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Η χαρτογράφιση και το χωροταξικό μένει ζητούμενο ενώ σημείο συγκρούσεων παραμένουν τα έργα που ήδη έχουν ξεκινήσει έστω και στα χαρτιά.
Στο Πλατάνι
Υπάρχει έντονη αντίθεση από κατοίκους, φορείς και τον Δήμο Πατρέων στην προγραμματισμένη εγκατάσταση ανεμογεννητριών στη θέση «Περιστερόβραχος» Πλατανίου και στην ευρύτερη περιοχή.
- Προβλέπεται η εγκατάσταση γιγαντιαίων ανεμογεννητριών (ύψους άνω των 150 μέτρων) σε απόσταση περίπου 1.200 μέτρων από τους οικισμούς Πλατανίου, Τσελεΐκων και Αγίου Βασιλείου, με συνολικό σχεδιασμό για περισσότερες ανεμογεννήτριες προς τον Ερινεό.
- Ο Δήμος Πατρέων και το Δημοτικό Συμβούλιο έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους, υποστηρίζοντας ότι τα έργα γειτνιάζουν επικίνδυνα με κατοικημένες περιοχές και επηρεάζουν το περιβάλλον και την υγεία των πολιτών.
- Έχει συσταθεί επιτροπή αγώνα και Εκπολιτιστικός Σύλλογος Πλατανίου, οι οποίοι κατέθεσαν επιστημονικές μελέτες για τους γεωλογικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους και διοργάνωσαν κινητοποιήσεις.
Στη Ζήρια
Η εγκατάσταση γιγαντιαίας ανεμογεννήτριας (ύψους 120 μέτρων) στη θέση Προφήτης Ηλίας Άνω Ζήριας (Αιγιάλεια, Αχαΐα) έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, κινητοποιήσεις κατοίκων και νομικές ενέργειες.
Το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αιγιαλείας έχει εκφραστεί ομόφωνα κατά του έργου και έχει προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ).
Η Πολεοδομία Αιγιάλειας ανακάλεσε την άδεια μικρής κλίμακας για το έργο, καθώς η θεμελίωση κρίθηκε ότι έγινε χωρίς τις προβλεπόμενες άδειες, ενώ υπήρξαν και καταγγελίες για εκχέρσωση δασικής έκτασης.
Στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 εκδόθηκε νέα περιβαλλοντική άδεια από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου. Η Συντονιστική Ομάδα «ΟΧΙ ανεμογεννήτριες στην Άνω Ζήρια» με δικηγόρο τον Γιώργο Μπάλια καταθέτει άμεσα στο ΣτΕ Αίτηση Ακύρωσης και Αίτηση Αναστολής.
Ικαρία: Παύση ισχύος της άδειας για 110 ανεμογεννήτριες
Η σημαντικότερη πρόσφατη εξέλιξη καταγράφεται στην Ικαρία, όπου έπαψε να ισχύει η άδεια παραγωγής για το σχεδιαζόμενο αιολικό έργο των 110 ανεμογεννητριών, συνολικής ισχύος 330 MW, στην κορυφογραμμή του Αθέρα. Σύμφωνα με την Επιτροπή Φορέων κατά των Βιομηχανικών Αιολικών Πάρκων, πρόκειται για αποτέλεσμα πολύχρονων παρεμβάσεων σε τεχνικό, νομικό, θεσμικό και κοινωνικό επίπεδο. Η υπόθεση είχε οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη, ενώ οι σχετικές δικαστικές εξελίξεις συνδέθηκαν με τη νομιμότητα της ανανέωσης της βεβαίωσης παραγωγού.
Τι αλλάζει με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ
Η σημαντικότερη θεσμική εξέλιξη του 2026 είναι η έγκριση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, με το ΦΕΚ Δ΄ 694/19.8.2026, που αντικαθιστά το προηγούμενο πλαίσιο του 2008.
Οι βασικές κατευθύνσεις του περιλαμβάνουν:
- Υψόμετρο: Αποκλεισμό χωροθέτησης νέων αιολικών σταθμών σε περιοχές άνω των 1.200 μέτρων.
- Νησιωτικότητα: Περιορισμούς για νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις.
- Προστατευόμενες περιοχές: Αυστηρότερους κανόνες σε πυρήνες εθνικών δρυμών, υγροτόπους, ζώνες προστασίας και Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.
- Natura 2000: Ειδικούς περιορισμούς στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας, όπου προβλέπεται κατ’ εξαίρεση δυνατότητα χωροθέτησης υπό αυστηρές προϋποθέσεις.
- Τουρισμός και τοπίο: Συσχέτιση των περιορισμών εγκατάστασης με τις κατηγορίες του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
- Οι διατάξεις αυτές δεν συνεπάγονται ότι κάθε προηγούμενη ενεργειακή άδεια καταργείται αυτομάτως. Το καθεστώς των υφιστάμενων και ώριμων έργων καθορίζεται από τις ειδικές και μεταβατικές ρυθμίσεις του νέου πλαισίου. Και εδώ ανακύπτει το μεγάλο πρόβλημα αβεβαιότητας.
Ποια είναι τα δικαιώματα των Δήμων;
Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο δεν παρέχει στους Δήμους γενικό δικαίωμα αρνησικυρίας για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών. Οι αποφάσεις των Δημοτικών Συμβουλίων, όπως και πολλές γνωμοδοτήσεις περιφερειακών οργάνων, έχουν κατά κανόνα γνωμοδοτικό χαρακτήρα στην περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ωστόσο, η άποψη της Αυτοδιοίκησης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή τυπική διαδικασία. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να εξετάζουν τις ουσιαστικές παρατηρήσεις και να αιτιολογούν τη διοικητική τους κρίση σύμφωνα με το εφαρμοστέο δίκαιο.
Οι Δήμοι έχουν επίσης δυνατότητα δικαστικής προστασίας, όταν συντρέχουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η υπόθεση της Ικαρίας αναδεικνύει τη σημασία του νομικού ελέγχου των αδειών παραγωγής και των ανανεώσεών τους, ενώ η περίπτωση του Νοτίου Πηλίου αφορά την αμφισβήτηση περιβαλλοντικών εγκρίσεων ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Τα βασικά αιτήματα των τοπικών κοινωνιών
Παρά τις διαφορετικές συνθήκες κάθε περιοχής, επανέρχονται τέσσερα βασικά αιτήματα:
Όρια στη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων, με συνεκτίμηση των υφιστάμενων έργων και των σωρευτικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Ουσιαστικότερη συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης στον χωροταξικό σχεδιασμό και στην αξιολόγηση μεγάλων έργων.
Ενισχυμένη προστασία των περιοχών Natura 2000, των ορεινών οικοσυστημάτων, των Περιοχών Άνευ Δρόμων και των πυρόπληκτων δασών.
Στήριξη των ενεργειακών κοινοτήτων, της αυτοπαραγωγής, της ενεργειακής εξοικονόμησης και των αποκεντρωμένων μορφών παραγωγής.
Οι ενεργειακές κοινότητες δεν υποκαθιστούν αναγκαστικά κάθε μεγάλη εγκατάσταση ΑΠΕ, αλλά μπορούν να διευρύνουν τη συμμετοχή των πολιτών και των Δήμων στην παραγωγή και αξιοποίηση της ενέργειας.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι πλέον η εφαρμογή των κανόνων
Οι εξελίξεις σε ολόκληρη την Ελλάδα αναδεικνύουν ότι η σύγκρουση για τις μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις δεν αφορά μόνο την επιλογή ανάμεσα στις ΑΠΕ και στα ορυκτά καύσιμα. Αφορά επίσης το πού εγκαθίστανται τα έργα, ποια οικοσυστήματα επηρεάζουν, πώς κατανέμονται οι περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις και τα οικονομικά οφέλη και ποιος συμμετέχει στις αποφάσεις. Η Πράσινη Μετάβαση δεν είναι πάντα και Πάνου ευπρόσδεκτη.
Η ψήφιση και εφαρμογή ενός νέου χωροταξικού πλαισίου μπορεί να περιορίσει ορισμένες συγκρούσεις, δεν επιλύει όμως αυτομάτως τις εκκρεμότητες των ήδη αδειοδοτημένων έργων και τις αντιρρήσεις για την επάρκεια της περιβαλλοντικής αξιολόγησης.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το επόμενο μεγάλο ζήτημα είναι η δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης πριν από την αδειοδότηση και όχι μόνο η προσφυγή στη Δικαιοσύνη μετά τη λήψη των αποφάσεων.
Η συνύπαρξη της ενεργειακής μετάβασης με την προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει τεκμηριωμένο σχεδιασμό, εξέταση εναλλακτικών λύσεων, αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων και σαφείς κανόνες που θα εφαρμόζονται με διαφάνεια.
