Η ψυχολόγος κ. Μαριέττα Μάρκου απαντά σε έξι ερωτήματα της 4press σχετικά με την πανδημία και τις επιπτώσεις της στη ψυχική μας υγεία.
Αναλυτικά η Συνέντευξη:
- Κατά πόσο έχει επηρεάσει η πανδημία και τα αυστηρά μέτρα εγκλεισμού στην ψυχολογία μας ?
Δυστυχώς , η πρωτοφανή αυτή κατάσταση που βιώνουμε δεν φαίνεται να τελειώνει σύντομα και τα τραύματα που αφήνει σε όλους μας γίνονται και ολοένα και πιο ορατά . Η ζωή όλων μας έχει αλλάξει, κάποιοι συνάνθρωποι μας, πέθαναν, κάποιοι ασθένησαν, κάποιοι έχασαν κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο και ο εφιάλτης αυτός δεν έχει τελειώσει ακόμα . Απαγορεύεται η αγκαλιά , το άγγιγμα, η χειραψία, η συνύπαρξη σε μικρή απόσταση, όλα αυτά δηλαδή που ένωναν και έδεναν την κοινωνία μας .
Όσο περνάει ο καιρός οι αντοχές μας εξαντλούνται . Η κόπωση , η αποξένωση, ο διχασμός, η αμφισβήτηση ,η ανασφάλεια, ο φόβος κυριαρχεί στην ζωή μας. Πολλοί αδυνατούν να προσαρμοστούν και καταφεύγουν σε συμπεριφορές και δραστηριότητες καταστροφικές τόσο για τους ίδιους όσο και για τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Οι ψυχολογικές επιπτώσεις που βιώνουμε έχουν σαν αποτέλεσμα πολύ σημαντικών και ανησυχητικών αυξήσεων σε τομείς της ζωής μας, όπως : στην κατανάλωση αλκοόλ, στην αύξηση της βίας, κακοποίησης και εγκληματικότητας, στην χρήση διαδικτυακών παιχνιδιών και εφαρμογών (πχ. ηλεκτρονικός τζόγος), στην αύξηση συμπτωμάτων κατάθλιψης , του στρες και άλλων αγχωτικών διαταραχών.
- Η χρήση της μάσκας και της απόστασης μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία των παιδιών μελλοντικά στις διαπροσωπικές τους σχέσεις?
Σίγουρα το να λες σε ένα παιδάκι ότι πρέπει να φοράει μάσκα και ότι δεν πρέπει να αγκαλιάσει ή να πλησιάσει τους φίλους του ή την/τον δασκάλα/ο του , το άτομο στο οποίο κοντά του νιώθει ασφάλεια και προστασία ,γιατί μπορεί να αρρωστήσει το ίδιο ή να κολλήσει την μαμά , τον μπαμπά , την γιαγιά, τον παππού, δεν είναι καθόλου ευχάριστο και προκαλεί σύγχυση και ανασφάλεια στο παιδί. Αυτό λοιπόν φανταστείτε τι μεγάλη ευθύνη είναι για ένα μικρό παιδί και το ψυχολογικό κόστος και βάρος το οποίο βιώνει. Το αισιόδοξο ωστόσο όσο αφορά τις μελλοντικές διαπροσωπικές τους σχέσεις είναι ότι τα παιδιά χαρακτηρίζονται από μια συναισθηματική ανθεκτικότητα με πολύ ισχυρές δυνατότητες προσαρμογής σε νέες συνθήκες και σε μια νέα πραγματικότητα. Εμείς είμαστε το παράδειγμα και το πρότυπο των παιδιών μας . Αν εμείς αντιμετωπίζουμε την κατάσταση χωρίς πανικό και χωρίς να προσθέτουμε το βάρος της ευθύνης και της ενοχής στα παιδιά , χωρίς να τα διχάζουμε σύμφωνα με τις προσωπικές μας απόψεις αλλά ακολουθώντας τις οδηγίες για το κοινό καλό και εξηγώντας απλά και κατανοητά τα μέτρα προστασίας που πρέπει να τηρούν όταν ξεπεραστεί όλο αυτό ,τα παιδιά να είστε σίγουροι ότι θα επανέλθουν πολύ γρήγορα στην κανονικότητα . Άρα θα έλεγα ότι είναι περισσότερο στο χέρι μας , να ενεργοποιήσουμε αυτή την ικανότητα των παιδιών γρήγορα και ανώδυνα χωρίς να επηρεαστούν οι μελλοντικές διαπροσωπικές τους σχέσεις.
- Τα παιδιά επηρεάζονται με τα αλλεπάλληλα lockdown και το άνοιγμα -κλείσιμο των σχολικών μονάδων ή προσαρμόζονται εύκολα ?
Κάποτε θυμάμαι λέγαμε ότι αρχίζουν τα σχολεία και στην πλειοψηφία μας θέλαμε λίγες ακόμα διακοπές , τόσες που ποτέ δεν μας ήταν αρκετές. Εμείς όμως είμασταν έξω με τους φίλους μας , στα γήπεδα, στις πλατείες και σε όποια δραστηριότητα είχαμε επιλέξει. Τώρα τα παιδιά είναι κλεισμένα στο σπίτι, χωρίς κοινωνικές επαφές, περιορισμένα όλη μέρα και οι επαφές τους περιορίζονται μόνο με τον στενό οικογενειακό τους κύκλο. Αρα είναι κατανοητό ότι όταν ακούν ότι ξεκινάνε τα σχολεία , η χαρά στην πλειοψηφία τους είναι μεγάλη καθώς το σχολείο πια σηματοδοτεί την επιστροφή στην κανονικότητα, στους φίλους, στην επανεκκίνηση της ζωής τους . Σκεφτείτε τώρα πως νιώθουν όταν μετά από λίγο καιρό ξανά κλείνουν τα σχολεία και φανταστείτε μετά από κάθε lockdown τις επιπτώσεις που έχουν υποστεί τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας , τόσο οικονομικές όσο και ψυχολογικές. Κάθε lockdown είναι χειρότερο από το προηγούμενο οπότε και το κλίμα στο σπίτι πιθανόν να είναι ακόμα πιο “βαρύ” από το προηγούμενο. Σίγουρα αυτό επηρεάζει τα παιδιά αυξάνοντας την ανασφάλεια τους αλλά όπως ανέφερα και παραπάνω ο μηχανισμός της συναισθηματικής ανθεκτικότητας τους θα δουλέψει και εδώ και τα παιδιά μόλις λήξει όλο αυτό θα επανέλθουν στην σχολική τους καθημερινότητα πολύ γρήγορα .
- Έχουν αυξηθεί τον τελευταίο χρόνο τα περιστατικά ατόμων που πάσχουν απο υπερβολικό άγχος και κατάθλιψη ?
Η πανδημία του covid-19 δεν έχει μόνο τεράστιες ιατρικές επιπτώσεις για όλο τον πλανήτη αλλά και κοινωνικές, οικονομικές, και ψυχολογικές. Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων παγκοσμίως βιώνει αισθήματα κατάθλιψης ή άγχους και πόσο μάλλον άνθρωποι που ζουν σε χώρες όπως η δική μας , όπου η οικονομική κρίση με όλες τις παραμέτρους της, είχε “χτυπήσει την πόρτα μας” εδώ και χρόνια . Συμπτώματα της κατάθλιψης και του υπερβολικού άγχους είναι η απογοήτευση, η απώλεια ενδιαφερόντων, το αίσθημα της αποτυχίας, η αδυναμία της ευχαρίστησης, ενοχές, το αίσθημα της αχρηστίας, η μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης, το αίσθημα της αβοηθητότητας, σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας, κούραση , έλλειψη ενεργητικότητας , προβλήματα ύπνου, διαταραχές στην όρεξη . Η κατάθλιψη και το υπερβολικό άγχος αυξάνονται ανησυχητικά όσο διαρκεί η πανδημία και εδώ θα αναφερθώ σε κάποιες μετρήσεις που έγιναν κατά την διάρκεια της πανδημίας. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας το 50% των νέων ηλικίας 18 εως 29 έχουν συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους εξαιτίας της πανδημίας. Εως και το 20% των εργαζομένων στον τομέα της υγείας πάσχουν από άγχος και κατάθλιψη. Τα ποσοστά κατάθλιψης σε ηλικιωμένους αυξήθηκαν δραματικά λόγω της απομόνωσης τους, όπως επίσης και τα ποσοστά των ανέργων αλλά και των επιχειρηματιών που πλήττονται. Η λίστα των ποσοστών μεγαλώνει και πλήττει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους, κλάδους και ηλικίες. Η κατάθλιψη είναι εδώ και μας χτυπάει το ίδιο δυνατά την πόρτα και χρειάζεται όλοι μας να έχουμε υποστηρικτικούς ανθρώπους γύρω μας, με θετική σκέψη , αισιοδοξία και ελπίδα.
Πως μπορούμε να βοηθήσουμε ένα άτομο που βλέπουμε ότι παρουσιάζει έντονα σημάδια κατάθλιψης ?
Το μεγάλο πρόβλημα με τα άτομα που έχουν κάποιον δικό τους άνθρωπο που πάσχει ή παρουσιάζει έντονα σημάδια κατάθλιψης είναι ότι στην προσπάθεια τους να τον βοηθήσουν, και να τον ενεργοποιήσουν λένε τα λάθος πράγματα με αποτέλεσμα το άτομο που βιώνει την κατάθλιψη να νιώθει ακόμα πιο εγκλωβισμένο στον λαβύρινθο του . Κανείς δεν θέλει να βιώνει τόσο άσχημα συναισθήματα για τον ίδιο του τον εαυτό , κανείς δεν επιλέγει συνειδητά να νιώθει δυστυχισμένος. Το ξέρει ότι πρέπει να αντιδράσει, δεν χρειάζεται να το ακούει καθημερινά από εσάς, γιατί το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορεί. Για να βοηθήσουμε λοιπόν κάποιον που αντιμετωπίζει κατάθλιψη δεν θα πρέπει να του λέμε να πάψει να αισθάνεται άσχημα, ότι πρέπει να προσπαθήσει περισσότερο, να βγει και να διασκεδάσει. Πολλές φορές νιώθουμε θυμό η αγανάκτηση και γινόμαστε επικριτικοί λέγοντας τους ότι είναι αδύναμοι, ότι δεν σκέφτονται ώριμα ή λογικά, ότι είναι στην φύση τους να δημιουργούν προβλήματα , ότι νιώθουμε απογοητευμένοι για την αδυναμία τους, ότι δεν έχουν τίποτα, δεν χρειάζονται βοήθεια από ειδικό και κανείς δεν τους φταίει για ότι τους συμβαίνει .Ένας άνθρωπος που βιώνει κατάθλιψη δεν έχει χάσει την ικανότητα του να σκεφτεί αλλά έχει χάσει την ικανότητα του να αντιδράσει . Αυτό που έχει ανάγκη και που θα τον βοηθήσει είναι να ακούσει και να νιώσει ότι είστε δίπλα του, ότι ενδιαφέρεστε , ότι τον πιστεύετε και θέλετε να καταλάβετε τι είναι αυτό που αισθάνεται. Μην τον αμφισβητείτε, αντίθετα πίστεψε σε αυτόν και δείξτε εμπιστοσύνη όπως σας έδειξε αυτός όταν σας εμπιστεύτηκε αυτό που βιώνει. Είναι μια διαδικασία που δεν είναι καθόλου εύκολη και χρειάζεται υπομονή . Δώστε του ελπίδα για το μέλλον ότι θα το ξεπεράσει και μην παίρνετε το ρόλο του ειδικού δίνοντας συμβουλές και οδηγίες επειδή πιστεύετε ότι έτσι τον βοηθάτε . Μην ξεχνάτε να είστε η ελπίδα, η στήριξη και όχι ο κριτής.
Θα ήθελα να κλείσουμε με ένα δικό σας μήνυμα
Αναμφισβήτητα η τεχνολογία, μας έχει εξελίξει σε όλα τα επίπεδα και έχει κάνει τον άνθρωπο να ξεπεράσει , ταξιδέψει και αντιμετωπίσει προκλήσεις που κάποια χρόνια πριν ούτε στο πιο φανταστικό σενάριο δεν μπορούσε να αντιληφθεί. Σήμερα ζούμε μια πανδημία που σίγουρα θα χρειαστούν χρόνια να περάσουν για να επουλώσουμε τις πληγές της και να ξεχαστεί. Ελπίζω κυρίως οι νέοι μας, που είναι το μέλλον να μην εγκλωβιστούν πίσω από μια οθόνη , να μην περιοριστούν και να μην συνηθίσουν μια εικονική πραγματικότητα. Να ενεργοποιήσουν γρήγορα όλους τους μηχανισμούς τους και να αρχίσουν πάλι να ονειρεύονται, να βρουν πάλι την δημιουργικότητα τους, την φαντασία, την επιθυμία για την κατάκτηση του άπιαστου και να ρουφήξουν κάθε σταγόνα ζωής από την πραγματική ζωή. Εύχομαι να περάσει γρήγορα αυτός ο εφιάλτης που ζούμε χωρίς άλλες απώλειες .
Μάρκου Μαριέττα ,
⦁ Higher Certificate of studies in Psychology , Athens Metropolitan College
⦁ Diploma of studies in Psychology , Athens Metropolitan College
⦁ Πιατοποιητικο επιμόρφωσης στην Εγκληματολογική ψυχολογία , Εθνικο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
⦁ Πιστοποιητικό επιμόρφωσης στην Γνωσιακή Αναλυτική Ψυχοθεραπεία
⦁ Εξουσιοδοτημένος συνεργάτης του Α΄Τεστ (Ανιχνευτική Δοκιμασία Σχολικής Ετοιμότητας , 2009-2011)
