Ο Μάριος Ζαφειρόπουλος είναι Υποψήφιος Διδάκτωρ Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας και
Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντά εστιάζονται στα πεδία της
φιλοσοφίας, της ψυχολογίας και της ψυχοθεραπείας και στις μεταξύ τους διασχέσεις. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά στη δημοσιογράφο Άντυ Μαγνησαλή και στη 4press για τη φιλοσοφία της
επιμέλειας του εαυτού και γενικότερα για τη ψυχική υγεία. O κ. Ζαφειρόπουλος τονίζει : “Δεν μπορείς να μιλάς για ελευθερία, αν δεν γνωρίζεις πρώτα από τι επιθυμείς να απελευθερωθείς. Είμαι σίγουρος ότι οι ήπιες ψυχικές ασθένειες επηρεάζονται περισσότερο από όσο νομίζουμε από το κοινωνικό πλαίσιο εντός του
οποίου αναπτυσσόμαστε και ζούμε”.
Ξεκινήσατε τις προπτυχιακές και τις μεταπτυχιακές σας σπουδές στην Κλασική
Φιλολογία. Γιατί επιλέξατε να αφοσιωθείτε με την έρευνά σας στη φιλοσοφία της
επιμέλειας του εαυτού και στη στωική φιλοσοφία;
Ο εαυτός μας και ο χρόνος μας είναι τα μόνα που μας ανήκουν πραγματικά. Η φιλοσοφική
ενασχόληση με τον εαυτό μας είναι η μόνη δραστηριότητα ικανή να μας προσφέρει μία πιο
ολοκληρωμένη εμπειρία ζωής, μία δυνατότητα ελέγχου των παθών και των επιθυμιών μας
αλλά και μία δυνατότητα υπέρβασης και απόλαυσης της ευτυχίας. Η επιμέλεια του εαυτού
λαμβάνει και σπουδαίες κοινωνικοπολιτικές διαστάσεις, καθώς έχει ως στόχευση τη
σπουδαιότερη αρχή για τη μετάβαση από το ατομικό στο συλλογικό και από εκεί στο
πολιτικό. Ο Freud είχε γράψει ότι αυτό που εν τέλει ζητούν και θέλουν να επιτύχουν οι
άνθρωποι στη ζωή τους είναι η ευτυχία. Παρότι η ευτυχία συνιστά μία έννοια αρκετά
αφηρημένη και συνάμα μία ανθρώπινη εμπειρία βαθύτατη η οποία δεν μπορεί να
προσδιοριστεί ή να περιγραφεί με έναν ακριβή, αμιγώς επιστημονικό και απόλυτο τρόπο, ο
καθένας μπορεί να κατανοήσει και να συναισθανθεί την ουσία των γραμμών του Freud. Αν ο
φιλοσοφικός του ισχυρισμός είναι έστω και λίγο αληθής, εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς γιατί
θεωρώ τον σκοπό της διατριβής μου σημαντικό.
Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να αλλάζουν τα πράγματα στον κλάδο της ψυχικής
υγείας. Η επίσκεψη στον ψυχολόγο και στον ψυχοθεραπευτή δεν είναι πλέον «ταμπού»,
ενώ μεγάλο είναι και το ενδιαφέρον του κόσμου για τη στωική φιλοσοφία και για τα
βιβλία αυτοβελτίωσης. Πού το αποδίδετε αυτό;
Πράγματι είναι πολύ έντονος ο ρυθμός με τον οποίο εκδίδονται τα βιβλία αυτοβελτίωσης και
τα εγχειρίδια καθημερινής πρακτικής φιλοσοφίας, τα οποία, είτε μιλούν για τον στωικισμό,
είτε αντλούν την έμπνευση, το αυτοβοηθητικό τους περιεχόμενο και τον ψυχοθεραπευτικό
τους χαρακτήρα από τη στωική φιλοσοφία. Η αύξηση του ενδιαφέροντος για τη μελέτη της
σύγχρονης ψυχοθεραπείας, του στωικισμού και των μεταξύ τους διασχέσεων δεν συντελείται
σε ιστορικό και πολιτισμικό κενό. Συντελείται σε μία εποχή αστάθειας, ρευστότητας,
αβεβαιότητας και σοβαρών αντιθέσεων, σε έναν αντιφατικό κόσμο εντός του οποίου, από τη
μία η εξελικτική τάση στους περισσότερους τομείς του σύγχρονου πολιτισμού γίνεται πιο
θετική προσφέροντας καλύτερες προϋποθέσεις για την άνθιση των ψυχο-φιλοσοφικών
ενδιαφερόντων και την επιμέλεια της ψυχής· και από την άλλη η προσκόλληση στην τάση
για ευζωία και γρήγορα αποτελέσματα, η αθέατη πανδημία των ψυχικών διαταραχών, το
γενικευμένο αίσθημα έλλειψης νοήματος, το υπαρξιακό άγχος, τα ψυχοφιλοσοφικά αδιέξοδα
και οι αυτοκτονίες μαστίζουν τις δυτικές κοινωνίες φέρνοντας στο προσκήνιο με μεγαλύτερη
ένταση τις επιστήμες που θέτουν στο επίκεντρο τον άνθρωπο και τον ψυχισμό του: την
ψυχολογία, την ψυχιατρική και τη φιλοσοφία.
Ποια είναι η σχέση της αρχαίας φιλοσοφίας που μελετάτε με τη σύγχρονη Γνωσιακή
Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία;
Κοινός στόχος της αρχαίας φιλοσοφικής και της σύγχρονης ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας
είναι η ριζοσπαστική τροποποίηση του συστήματος πεποιθήσεων του ατόμου και η ενίσχυσή
του στην προσπάθεια διαμόρφωσης νέων καθημερινών συνηθειών και επιθυμιών. Με άλλα
λόγια, τόσο οι αρχαίοι φιλόσοφοι, όσο και οι σύγχρονοί μας ψυχοθεραπευτές μέσα από
διαφορετικές διαδρομές φαίνεται να καταλήγουν στην ιδέα πως για να αλλάξει κανείς τον
τρόπο με τον οποίο βλέπει τα πράγματα δεν αρκεί να αλλάξει μόνον τον τρόπο σκέψης του,
αλλά επιβάλλεται να μεταβάλει και τον τρόπο με τον οποίο ζει, ενεργεί και συμπεριφέρεται.
Τι πιστεύετε ότι βασανίζει περισσότερο τον σύγχρονο άνθρωπο;
Είναι δύσκολη η ερώτηση. Νομίζω η μοναξιά και η διάσπαση της προσοχής. Το σύγχρονο
υποκείμενο φοβάται να μείνει μόνο του και αδυνατεί να μετατρέψει την επώδυνη μοναξιά σε
δημιουργική μοναχικότητα, κυρίως γιατί φοβάται να αντιμετωπίσει τον εαυτό του και τα
ελαττώματά του. Δεν τολμάμε να δούμε την αλήθεια μας και ψάχνουμε τρόπους για να ξεγελάσουμε τον εαυτό μας. Αναλωνόμαστε σε διασκεδάσεις εκτονωτικές, τάχα για να ξεχάσουμε τα προβλήματα και τις σκέψεις μας, και συνήθως παραδινόμαστε σε επιφανειακές συζητήσεις που ανακυκλώνουν θέματα επικριτικά προς τους άλλους για να αισθανθούμε καλύτερα οι ίδιοι. Καταλήγουμε να περιτριγυριζόμαστε από πολύ κόσμο, αλλά στο τέλος νιώθουμε ή είμαστε μόνοι. Φοβόμαστε να απομονωθούμε ποιοτικά, δυσκολευόμαστε να
συγκεντρωθούμε και αποφεύγουμε να σκεφτούμε. Η ψυχο-πνευματική καλλιέργεια, ωστόσο,
προϋποθέτει στιγμές ή και περιόδους δημιουργικής απομόνωσης και περισυλλογής.
Στην έρευνα σας ασχολείστε με πολλά αντικείμενα. Ποια θα μπορούσατε να πείτε ότι
είναι η πιο σημαντική γνώση που έχετε αποκομίσει από τις σπουδές σας έως τώρα;
Αισθάνομαι τυχερός που έχω καταφέρει από πολύ νωρίς να έρθω σε επαφή με την έννοια της
«κοινωνικής κατασκευής» και συγχρόνως να μελετώ ένα αντικείμενο που θέτει στο
επίκεντρο τον ανθρώπινο ψυχισμό . Μόνον όταν το άτομο αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον
τρόπο με τον οποίο οι κοινωνικές συμβάσεις και σταθερές καθορίζουν τη ζωή του, αρχίζει να
βλέπει τα πράγματα διαφορετικά. Δεν μπορείς να μιλάς για ελευθερία, αν δεν γνωρίζεις
πρώτα από τι επιθυμείς να απελευθερωθείς. Είμαι σίγουρος ότι οι ήπιες ψυχικές ασθένειες
επηρεάζονται περισσότερο από όσο νομίζουμε από το κοινωνικό πλαίσιο εντός του οποίου
αναπτυσσόμαστε και ζούμε.
Γιατί οι ακαδημαϊκοί ή άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών δεν επιθυμούν
συνήθως να συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο; Γιατί κάνουν πίσω; Εσείς πώς
αντιλαμβάνεστε τον ρόλο σας σε όλο αυτό;
Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω με βεβαιότητα. Εικάζω πως μπορεί να φοβούνται ή απλώς να
μη θέλουν να αντιμετωπίσουν την παθολογική συνθήκη μιας απαίδευτης, όχι απαραίτητα
αμόρφωτης, ελληνικής κοινωνίας· μπορεί αυτό να τους τρομάζει ή να τους απογοητεύει. Από
εκεί και πέρα, νομίζω ότι τα πάντα είναι ζήτημα κινήτρων. Όλοι οι άνθρωποι προσπαθούμε
να ικανοποιήσουμε περισσότερο η λιγότερο τα ναρκισσιστικά και εγωιστικά μας ένστικτα.
Πίσω από κάθε μας ενέργεια εγώ συναντώ μία έλλειψη και μία ανάγκη που θέλει να
ικανοποιηθεί. Κάποιοι δεν τολμούν να αντικρίσουν κατάματα αυτή την αλήθεια ή δεν
μπορούν να την κατανοήσουν για να την αποδεχθούν, με αποτέλεσμα είτε να υποκύπτουν σε
μία διαρκή ασυνείδητη ματαιόδοξη κινητικότητα, στοιχείο το οποίο το βρίσκεις πιο σπάνια στους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, είτε να έρχονται αντιμέτωποι με την ίδια τη ματαιότητα της ύπαρξης και να καταβάλλονται από την εσωστρέφεια και την αδράνεια. Προσωπικά προσπαθώ καθημερινά να μετατρέπω τα κατώτερα ένστικτα σε διάθεση δημιουργίας και προσφοράς. Το να μοιράζομαι και με άλλους ανθρώπους γνώσεις, που βοηθούν πρώτα εμένα να βελτιώσω τα επίπεδα απόλαυσης της ζωής μου, με νοηματοδοτεί
και με ευχαριστεί ιδιαίτερα.
Είμαστε λίγες ημέρες πριν από τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Ποια είναι η σχέση σας με
την πολιτική;
Παρακολουθώ την πολιτική πραγματικότητα και ενασχολούμαι με την πολιτική ενεργά στον
βαθμό που μελετώ την πολιτική φιλοσοφία, αναπτύσσω ενίοτε πολιτικό λόγο, συμμετέχω σε
panel discussions, διατυπώνω τις απόψεις μου, εκφράζω τον προβληματισμό και τον
σκεπτικισμό μου, και προτείνω λύσεις. Προς το παρόν δεν θα μπορούσα να επιτρέψω στον
εαυτό μου να αποδεχθεί προσκλήσεις και να ενασχοληθεί με την πολιτική βαθύτερα με τους
όρους που αυτή ασκείται σήμερα. Κάτι τέτοιο νομίζω θα προϋπέθετε από πλευράς μου μία
εκούσια και συνειδητή ηθική αυτοθυσία για μία προσπάθεια βελτίωσης ενός συστήματος το
οποίο δεν ξέρω έτσι και αλλιώς αν και κατά πόσον μπορεί με αυτά τα δεδομένα να βελτιωθεί
ή να αλλάξει.
Είστε ιδιαίτερα νέος ηλικιακά. Πώς οραματίζεστε τον εαυτό σας στο μέλλον;
Θέλω να είμαι ένας «εμπνευστής της ζωής», να αποδεικνύω πρώτα σε εμένα και έπειτα
στους άλλους με τα γραπτά, τα λόγια μου και με τον συνολικό μου τρόπο διαβίωσης ότι
τελικά η ζωή είναι όμορφη και πως αξίζει να βιωθεί με τον καταλληλότερο και τον καλύτερο
για τον κάθε άνθρωπο τρόπο. Δεν υπάρχει μία διαδρομή ίδια για όλους. Πλησιάζοντας τα 27
έτη μπορώ να πω ότι πλέον «ξέρω τι θέλω να γίνω όταν μεγαλώσω». Θέλω να λειτουργώ ως
συνεχιστής μιας πνευματικής παράδοσης και δραστηριότητας που θέτει στο επίκεντρο τον
άνθρωπο και την κουλτούρα – και στον όρο συμπεριλαμβάνω τη φιλοσοφία, την τέχνη, τη
λογοτεχνία, τη μουσική, δηλαδή οτιδήποτε θεωρείται κλασικό με την έννοια της τάξεως και
της σειράς.
