Γράφει η Βασιλική Κωνσταντινοπούλου
Τσαγκαροδευτέρα. Οι ώρες στην εργασία πέρασαν σα νερό. Σχεδόν δεν κατάλαβα, πότε το ρολόι έδειξε 9 το βράδυ. Κοίταξα το χώρο γύρω μου και το μάτι μου έπεσε πάνω στα σκουπίδια. Έπρεπε να τα κατεβάσω πριν ξεκινήσω την διπλωματική μου. Έβαλα τα κλειδιά στην τσέπη, το κινητό στα χέρια, απλώς πάτησα να συνεχίσει η λίστα τραγουδιών που είχα βάλει το πρωί και την είχα αφήσει στη μέση και βγήκα εκτός σπιτιού. Ο αέρας στο πρόσωπο μου, με έκανε να νιώσω πως ελευθερώθηκα από κάτι που δεν ήξερα καν ότι είχα σκλαβωθεί. Ο κάδος απορριμμάτων με περίμενε ανοιχτός, φαίνεται πως ήθελε να με διευκολύνει. Μόλις πέταξα τα σκουπίδια τα βήματα μου αρνήθηκαν να κάνουν μεταβολή προς το σπίτι. Αφέθηκα, στο θυμικό μου… (έχει μια σχεδόν ξένη, αλλόκοτη χροιά, την ξέρω αυτή την λέξη αλλά δεν τη γνωρίζω, απόψε όμως κάπως είπα να της δώσω μια ευκαιρία.) Τα βήματα μου με οδήγησαν έξω από το Πεδίον του Άρεως. Φιλοξενείται εκεί η έκθεση της ψηφιακής τέχνης «Plasmata: Bodies, Dreams and Data» της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. “Αχ, αυτά τα data”, αυτή ήταν η φευγαλέα σκέψη μου, και κάπου μέσα σ’ αυτή με έπιασαν και οι ενοχές πως θα έμενα λίγο πίσω στην επιμέλεια της διπλωματικής μου. Η γίγαντο-οθόνη εμπρός μου όμως διέλυσε με μιας τις σκέψεις και τις ενοχές μου. Το θέαμα σου προκαλούσε ένα δέος. Τοπία σκόρπιζαν σαν απέραντες μπάλες μες σε ένα κενό χώρο, ανακατεύονταν, συστήνονταν εκ νέου για πολύ λίγο, ίσα να σου δώσουν μια αίσθηση του τοπίου που προσπαθούσαν να συναρμολογήσουν και έπειτα κυλούσαν εκ νέου μες το χώρο, σα γραμμές που κινούνται αέναα, δίχως να μπορείς να βρεις την αρχή και το τέλος. Το φως που έλουζε το χώρο μου θύμισε, το φως που έλουζε την Time Square. Έκανε τη νύχτα μέρα αλλά με ένα ψυχρότερο τόνο, με μία ψηφιακή αίσθηση. Τριγύρω υπήρχαν αρκετές δεκάδες ανθρώπων, όλοι τραβούσαν τα στιγμιότυπα με το κινητό τους. Δε θυμάμαι να είδα κάποιον να κοιτάζει απλώς, θυμάμαι πως έψαξα με το βλέμμα μου, αλλά δεν απάντησα ούτε έναν. Και αφού αυτή η αναζήτηση μου απόβει ατελέσφορη, συνέχισα. Μερικά μέτρα πιο πέρα, υπήρχε μια πινακίδα με νέον γράμματα όπου έλεγε «We are having the time of our lives». Το μήνυμα αυτό σε μια εποχή που η γηραιά ήπειρος βασανίζεται για ακόμη μία φορά στη σύγχρονη ιστορία της από το θεριό του πολέμου και τις επιπτώσεις αυτού, είναι σχεδόν σοκαριστικό, θρασύτατο και αληθινό. Η ετικέτα που συνόδευε το έργο έγραφε πως δε χρειάζεται να μας κατατροπώσει ο ψηφιακός κόσμος αλλά να συνυπάρξουμε. Η φύση και η ψηφιακή διάσταση των πραγμάτων μπορούν να αλληλοεπιδρούν και να σταθούν αρωγός στον άνθρωπο. Δε χρειαζόταν να φανταστείς πως θα μπορούσε να γίνει αυτό, απλώς χρειαζόταν να κοιτάξεις δίπλα σου. Πίσω από το άγαλμα του βασιλέως Κωνσταντίνου, στεκόταν μια τριγωνική εγκατάσταση, όπου μόλις στεκόσουν μπροστά της άρχιζε να μεταφράζει τη φιγούρα σου, σε ψηφιακό αποτύπωμα μες σε ένα ψηφιακό περιβάλλον. Το αποτέλεσμα, όλοι να συρρέουν και να ανακαλύπτουν εκ νέου τον εαυτό τους ψηφιακά. Μεγάλοι και παιδιά δρούσαν σα να έβλεπαν πρώτη φορά τον εαυτό τους στον καθρέφτη. Η εικόνα μου έφερε στο μυαλό, κάποια ντοκιμαντέρ με θέμα «εξερευνώντας τη νοημοσύνη των πρωτευόντων θηλαστικών». Πραγματικά, ο μέσος (δίχως να έχει αρνητική έννοια αυτός ο επιθετικός προσδιορισμός) άνθρωπος στέκεται εμπρός της τεχνολογίας του ψηφιακού κόσμου, ως πρωτεύον θηλαστικό, της επιτίθεται, τη δαιμονοποιεί, την απορρίπτει, καθώς νιώθει ότι απειλείται από αυτήν. Αλλά, όταν στέκεται παθητική μπροστά του, ή χρωματίζεται με ευγενικά χρώματα, τότε αφήνεται σαν ένα παιδί και προσπαθεί να την εξερευνήσει και να μαγευτεί από αυτήν. Ίσως, η τέχνη άλλη μία φορά μπορεί να βοηθήσει το εγχείρημα του ανθρώπου να εξημερώσει την αγριότητα της φύσης του απέναντι στο άγνωστο, στο ξένο. Ίσως, αυτός ήταν και ο λόγος που το επόμενο έκθεμα, παρουσίαζε μία πανέμορφη γυναίκα, που παρόλο που δεν είχε το ένα άκρο της, φορούσε ένα βραχίονα που ανταποκρίνονταν στις εντολές των νεύρων. Μόνο που ο βραχίονας δεν ήταν ένα ρομποτικό χέρι αλλά ένα πλοκάμι. Ανοίγοντας κλεφτά τις δυνατότητες για την μεταμόρφωση του ανθρώπου και την αποδοχή του διαφορετικού. Η διήγηση συνεχίζεται πάνω στο διαφορετικό και στο θέατρο Αλίκη. Η οθόνη που έχει σταθεί στη μέση του υπαίθριου θέατρου, φιλοξενεί την ιστορία μιας διεμφυλικής γυναίκας που ζει στην Ινδία και αφηγείται την πορεία της στην προσπάθεια να γίνει μοντέλο. Η πρωταγωνίστρια καλείται να πολεμήσει ενάντια στο παρελθόν και στις αντιλήψεις της οικογένειας της για να διεκδικήσει τη ζωή που η ίδια επιθυμεί. Επαναφερόμαστε στο πανάρχαιο θέμα της σύγκρουσης του παλιού με το καινούριο. Τί έχουν άραγε να συζητήσουν το παρελθόν και το μέλλον; Φαντάζουν σαν ένα ζευγάρι που έχει χάσει την επαφή του προ καιρού και προσπαθεί να τους ενώσει το παιδί τους, το αιώνιο τώρα, το παρόν. Το κοινό, μου τραβά την προσοχή, για την ακρίβεια η σιωπή του κοινού κανένα σχόλιο, το φως είναι αρκετά δυνατό για να φωτίζει τα πρόσωπα τους, καμία έκφραση, έκπληξης, θυμού, φόβου, μόνο αφουγκράζονται. Ο χώρος γεμίζει ενσυναίσθηση. Ακολουθεί μια ακόμη μικρού μήκους ιστορία για την ταλαιπωρημένη ήπειρο της Αφρικής. Ποια ήπειρος, στις μέρες μας δεν ταλαιπωρείται, ποιος από εμάς δεν ταλανίζεται; Το μήνυμα λιτό να γίνει αυτόνομη η Αφρική, να μην εξάγει τα μεταλλεύματά της, να τα κρατάει να τα εκμεταλλεύεται η ίδια, με βοηθό την τεχνητή νοημοσύνη. Ίσως η απελευθέρωση αυτής της ηπείρου, να έρθει μέσω του ψηφιακού κόσμου που κοιτάζουμε με τόση καχυποψία. Είναι μια ελπίδα. Η ελπίδα, φέρνει την αισιοδοξία, όπου η τελευταία σε μεταφέρει από το γήινο, το καθημερινό, στην αναζήτηση, στη φιλοσοφία. Μπροστά από το άγαλμα της θεάς Αθηνάς, μια συστάδα προβολέων που στρέφουν τις ακτίνες τους προς τον ουρανό και με ένα βαθύ μπλε φως σχηματίζουν μια σφαίρα στον ουρανό. Η αρχή της θεολογίας. Όχι με τη χροιά του δόγματος, του αυστηρού, αλλά με την έννοια της αναζήτησης του θείου. (Το ότι πρέπει να ξεχωρίσουμε με ποια χροιά χρησιμοποιείται η λέξη στο κείμενο, είναι μια άμυνα, από τον πόλεμο που υφίσταται η παράδοση της θεολογίας, δεν είναι της παρούσης να ανοίξουμε τη συζήτηση περί δίκαιου ή μη πολέμου, αλλά μια μικρή παρατήρηση μόνο για το πως αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα και τι βαρύτητα στη νοηματοδότησή τους, τούς δίνουμε.) Η αναζήτηση του θείου, συνεχίζεται με ένα βίντεο που εξερευνεί το μετά της ζωής, μέσα από τους ψηφιακούς βωμούς που αφηγούνται διάφοροι άνθρωποι για το πως θα επιθυμούσαν να απεικονιστούν, τί «θύμισες» να κρατάμε από αυτούς. Μας αφηγούνται τους λόγους που έστησαν τον ψηφιακό τους βωμό με αυτό τον τρόπο και ποια η ιστορία που αφηγείται ο κάθε ένας βωμός. Το αποτέλεσμα φανταστικό, ανατριχιαστικό και η προβολή κλείνει με τη φράση: «The voyage is unlimited, the passenger is not». Μια διαχρονική, διαπολιτισμική αλήθεια. Όλοι οι λαοί που πέρασαν, όλες οι θρησκείες, όλες οι φιλοσοφικές αναζητήσεις καταλήγουν εκεί. Το ταξίδι της ζωής είναι ατελείωτο, οι ταξιδευτές όχι, έχουμε κάτι το παροδικό. Σ’ αυτό το παροδικό βασίζεται όλη η δημιουργία. Η παροδικότητα των εποχών και η επαναληψιμότητα τους είναι αυτά που μεγαλώνουν τον κορμό του δένδρου. Στο τέλος της έκθεσης, στέκεται ένα βαβελικό οικοδόμημα στην πλατεία, έξω από το θέατρο Άλσος. Δύο κατακόκκινα ημισφαίρια, κρέμονται από δύο τεράστιες σκαλωσιές. Θέλουν απλώς να δηλώσουν το διαχωρισμό. Η απόφαση, στο αν θα μείνεις εκεί στο διαχωρισμό ή θα το δεις σαν όλο, σα μια σφαίρα, έναν πλανήτη, δική σου. Κοίταξα γύρω μου, το μάτι έπεσε σε ένα μικρό κοριτσάκι, είχε ανοίξει τα χέρια του και τα είχε υψώσει προς τον ουρανό και στριφογυρνούσε, ένας αθώος χώρος, μια ειλικρινής δέηση προς τη ζωή. Με αυτή την εικόνα ξεκίνησα για το δρόμο της επιστροφής. Εν τέλει αυτά που μας κρατούν χωριστά, αυτά που μας κάνουν εχθρούς, μπορεί να μοιάζουν πολλά, αλλά δεν είναι παρά ο φόβος για το ξένο, το διαφορετικό, η αγωνία της επιβίωσης, ο τρόμος μπροστά στο άγνωστο και η απληστία στην αφθονία των αγαθών που θέλουμε να κρατήσουμε για τον εαυτό μας. Αυτά που μας ενώνουν, είναι πιο απλά, η φύση μας, η αγάπη, η συζήτηση, ο διάλογος, η γνώση, η ενσυναίσθηση. Ο ψηφιακός κόσμος στέκει εμπρός μας σαν άλλος πύργος της Βαβέλ. Ο πύργος δε χτίστηκε γιατί δεν ακούσαμε ποτέ ο ένας τον άλλον. Δεν καταλάβαμε, δεν θελήσαμε να μάθουμε τον άλλον, απομακρυνθήκαμε. Ο στόχος ήταν να θαυμάσουμε το εγώ μας και όχι να βρούμε τρόπο συνύπαρξης με το θείο εντός μας, γύρω μας και ταυτόχρονα με τον απέναντι μας. Η έκθεση στο Πεδίον του Άρεως, μου χάρισε μια εικόνα το πως θα μπορούσαμε να χτίσουμε μια πραγματικότητα όπου συνυπάρχουμε και δεν καταπατάμε τη φύση, ούτε δεχόμαστε τον ψηφιακό κόσμο ως πανάκεια για τα προβλήματα που μας ταλανίζουν τώρα. Όσες εποχές και αν περάσουν τα προβλήματα που βασανίζουν την ανθρωπότητα στο κέντρο τους είναι ίδια. Στο ενδιάμεσο αλλάζουμε φορεσιές, ψάχνοντας να βρούμε αυτό που μας ταιριάζει καλύτερα, ανάλογα την εποχή που είμαστε, τις καταστάσεις που βιώνουμε, και τα συναισθήματα που νιώθουμε ως όλον. Ίσως τελικά, δεν είναι οι φορεσιές που πρέπει να καταδικάσουμε, αλλά ίσως η απολυταρχία, η βαναυσότητα, η αδιαφορία. Ίσως η ψηφιακή εποχή έχει να μας δείξει πως μπορούμε να υψωθούμε ως άνθρωποι, πως μπορούμε να θεολογήσουμε, να φιλοσοφήσουμε, να ονειρευτούμε, να χτίσουμε γέφυρες μεταξύ του παρελθόντος και του μέλλοντος. Η λίστα συνεχίζεται και το τραγούδι που παίζει είναι το “what a wonderful world”. Ναι, ίσως να μην είναι, ίσως να μη γίνει ποτέ, αλλά στο ενδιάμεσο είναι. Πραγματικά είναι…
Βίκη Κωνσταντινοπούλου, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Πειραιά.
Mini bio
Η Κωνσταντινοπούλου Βασιλική, είναι απόφοιτός της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και παράλληλα ολοκληρώνει τον μεταπτυχιακό της κύκλο σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς στο τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων. Πιστεύει στην διεπιστημονικότητα και προσπαθεί να προάγει τον διάλογο μεταξύ των γνωστικών αντικειμένων. Ασχολείται ερασιτεχνικά με το ψηφιακό κολλάζ και τη τέχνη του mixed media. Τα έργα της είναι εμπνευσμένα από τη διαθεματικότητα των σπουδών της και πρόσφατα είδαν το φως της δημοσιότητας μέσω ενός γαλλικού περιοδικού αφιερωμένου στην τεχνική του κολλάζ.
