Στην Ελλάδα, τα αποτελέσματα προσομοιάζουν με την ολική εικόνα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεδομένου ότι παρατηρήθηκαν όμοιες πτωτικές ή ανοδικές τάσεις ανά εξεταστέο δείκτη.
Το παρόν άρθρο παρέχει πληροφορίες αναφορικά με τη θνησιμότητα και το προσδόκιμο ζωής στην Ευρωπαϊκή Ένωση (European Union, EU) βάσει των επικαιροποιημένων στατιστικών στοιχείων από τη Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurostat) έως το έτος του 2020.
Σημεία – Κλειδιά
«Καθ’ ακολουθία της έξαρσης της πανδημίας COVID-19 κατά το έτος 2020, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση (life expectancy at birth) σημείωσε πτώση στη συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών της ΕΕ: η μέση τιμή στην ΕΕ μειώθηκε από 81.3 σε 80.4 έτη».
«Κατά το 2020, σημειώθηκαν 5 184 077 θάνατοι στην EE, έναντι 4 653 033 κατά το 2019. Ο Αδρός Δείκτης Θνησιμότητας (Crude Death Rate, CDR) έφθασε σε 11.6 ανά 1 000 άτομα, σημειώνοντας αύξηση +1.2 συγκριτικά με το 2019».
«Κατά το 2020, ο δείκτης βρεφικής θνησιμότητας (infant mortality rate, IMR) στην ΕΕ μειώθηκε σχεδόν κατά το ήμισυ από το 1999, με κάθοδο της τιμής από 6.2 σε 3.3 θανάτους νεογνών ανά 1000 γεννήσεις ζώντων νεογνών»
- Αριθμός θανάτων
Κατά το έτος 2020, καταμετρήθηκαν 5.184.077 θάνατοι στην ΕΕ, έναντι 653.033 θανάτων κατά το 2019. Πρόκειται για μία οξεία αύξηση της τάξεως άνω των 530.000 θανάτων κατά τη διάρκεια ενός έτους (όπως υποδεικνύεται στην Εικόνα 1). Συμπληρωματικά, ο Αδρός Δείκτης Θνησιμότητας (Crude Death Rate, CDR), ο οποίος εκφράζει τον αριθμό των καταγεγραμμένων θανάτων ανά 1000 άτομα σ΄ ένα ημερολογιακό έτος, εκτιμήθηκε ως 11.6 στην ΕΕ κατά το 2020 (αυξημένος κατά 1.2 ως προς το 2019).
Εικόνα 1: Αριθμός Θανάτων, ΕΕ, 1962-2020 (εκατομμύρια)
Πηγή: Eurostat (demo_gind)
- Προσδόκιμο Ζωής κατά τη γέννηση
Το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση (life expectancy at birth) αποτελεί τον δείκτη που χρησιμοποιείται ευρέως για την ανάλυση της θνησιμότητας. Αναφορικά, ο εν λόγω δείκτης ισοδυναμεί με τον αριθμό των ετών που αναμένεται να ζήσει ένα νεογέννητο, εάν υποβληθεί στις τρέχουσες συνθήκες θνησιμότητας κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης ζωής του. Πρόκειται για έναν απλό αλλά ισχυρό τρόπο αποτύπωσης των εξελικτικών αλλαγών που αφορούν τη θνησιμότητα.
Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα, στην ΕΕ, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση σημείωσε ταχεία αύξηση. Η εν λόγω συνθήκη απορρέει από μία πληθώρα παραγόντων, όπως η μείωση της βρεφικής θνησιμότητας, το αύξον βιοτικό επίπεδο, η βελτίωση του τρόπου ζωής και της εκπαίδευσης, καθώς και η πρόοδος των συστημάτων υγείας και της υγειονομικής περίθαλψης.
Κατά το 2020, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση στην ΕΕ εκτιμήθηκε σε 80.4 έτη (0.9 έτη λιγότερα από το 2019), φθάνοντας τα 83.2 έτη για τις γυναίκες (0.8 έτη λιγότερα από το 2019) και τα 77.5 έτη για τους άνδρες (1 έτος λιγότερο από το 2019).
Συνολικά, μεταξύ των ετών 2002 (δηλ. το πρώτο έτος με διαθέσιμα δεδομένα για το προσδόκιμο ζωής σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ) και 2020, το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση στην ΕΕ αυξήθηκε από 77.6 σε 80.4 έτη, σημειώνοντας συνολική αύξηση 2.8 ετών. Ειδικότερα, ανά φύλο, αναδείχθηκε αύξηση κατά 2.4 έτη για τις γυναίκες και 3.2 έτη για τους άνδρες.
Εικόνα 2: Προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση στην ΕΕ, 2002-2020 (έτη)
Πηγή: Eurostat (demo_mlexpec)
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Eurostat επί των δεδομένων του 2020, σημειώθηκε στατιστικά σημαντική μείωση του προσδόκιμου ζωής στην πλειονότητα των Κρατών Μελών. Ειδικότερα, η υψηλότερη μείωση του ολικού προσδόκιμου ζωής κατά τη γέννηση (και για τα δύο φύλα) καταγράφηκε στην Ισπανία (-1.6 συγκριτικά με το 2019) κι έπονται η Βουλγαρία (-1.5 έτη), η Πολωνία (-1.5 έτη), η Λιθουανία (-1.4 έτη) και η Ρουμανία (-1.4 έτη).
Ο Πίνακας 1 υποδεικνύει ότι, κατά το 2019, συγκριτικά με το έτος που προηγήθηκε (2018), το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε σε 25 κράτη μέλη της ΕΕ, πλην της Ελλάδας και της Κύπρου. Ωστόσο, συγκρίνοντας το προσδόκιμο ζωής κατά το 2020 με το 2019, διαπιστώθηκε κατά κύριο λόγο μείωσή του. Αφενός, για 9 κράτη μέλη (Βέλγιο, Βουλγαρία, Ισπανία, Ιταλία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβενία, Τσεχία), το προσδόκιμο ζωής μειώθηκε κατά 1 ή περισσότερα έτη. Αφετέρου, για 16 κράτη μέλη η μείωση ήταν μικρότερη του ενός έτους. Τα μοναδικά κράτη μέλη στα οποία παρατηρήθηκε αύξηση του προσδόκιμου ζωής ήταν η Δανία και η Κύπρος (+0.1 έτη αμφότερες).
Όπως διαφαίνεται στον Πίνακα 1, κατά το 2020, το προσδόκιμο ζωής μειώθηκε επίσης σε όλες τις χώρες της EFTA (Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών), εξαιρουμένης της Νορβηγίας.
Πίνακας 1: Προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, 1980-2020 (έτη).
Πηγή : Eurostat (demo_mlexpec)
Οι επιμέρους περιοχές της ΕΕ, με το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση για το 2020, παρατίθενται κατά φθίνουσα σειρά ως εξής : το γαλλικό νησί Κορσική (84.0 έτη), οι Βαλεαρίδες Νήσοι στην Ισπανία (83.9), η Περιφέρεια Ηπείρου στην Ελλάδα (83.8), η Γαλικία στην Ισπανία (83.7), η Ούμπρια στην Ιταλία (83.7) και τα Μέσα Πυρηναία (Midi-Pyrénées) στη Γαλλία (83.6). Αντιστοίχως, οι επιμέρους περιοχές της ΕΕ με το χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση για το 2020 τοπολογούνται στη Βουλγαρία. βορειοδυτικά (72.1), βόρεια και κεντρικά (72.8), βόρεια και νοτιοανατολικά (72.9) της χώρας.
Χάρτης 1: Προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση, ανά γεωκωδική τυποποίηση περιοχών κατά NUTS 2, 2020 (έτη)
Πηγή: Eurostat (demo_r_mlifexp)
* NUTS: nomenclature of Territorial Units for Statistics: Κοινή Ονοματολογία των Εδαφικών Στατιστικών Μονάδων
- Προσδόκιμο Ζωής κατά την ηλικία των 65 ετών
Καθ’ αντιστοιχία των στοιχείων του Πίνακα 2, το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών εμφάνισε μία οξεία μείωση κατά το 2020. Αναφορικά, εκτιμήθηκε σε 19.3 έτη, δηλαδή μειωμένο κατά 0.9 έτη συγκριτικά με το έτος που προηγήθηκε (2019). Περαιτέρω, βάσει της κατηγοριοποίησης ανά φύλο, αναδύεται πτώση στα 21.0 έτη για τις γυναίκες (-0.8 έτη από το 2019) και στα 17.4 έτη για του άντρες (-0.9 έτη από το 2019). Συγκεντρωτικά, αμφότερα για τα δύο φύλα (άνδρες, γυναίκες) το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών μειώθηκε, στατιστικά, σημαντικά για την πλειοψηφία των κρατών μελών της ΕΕ εν έτει 2020 (βλ. Πίνακας 2).
Πίνακας 2: Προσδόκιμο ζωής κατά την ηλικία των 65 ετών, 1980-2020 (έτη).
Πηγή: Eurostat (demo_mlexpec)
Ανάμεσα στις χώρες της EFTA (Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών), η Σουηδία και το Λίχτενσταϊν παρουσίασαν μείωση στο προσδόκιμο ζωής κατά την ηλικία των 65 ετών για το 2020, ενώ η Ισλανδία και η Νορβηγία μία μικρή αύξηση. Αναλυτικότερα, επί των συγκεκριμένων χωρών, εν έτει 2020, το προσδόκιμο ζωής των ανδρών ηλικίας 65 ετών κυμάνθηκε από 18.1 έτη στο Λιχτενστάιν έως 20.3 έτη στην Ισλανδία. Αντιστοίχως, για τις γυναίκες, η διακύμανση τέθηκε από 21.5 έτη στο Λίχτενσταϊν έως 22.2 έτη στη Σουηδία.
Εστιάζοντας σε επίπεδο επιμέρους περιοχών, κατά το 2020, οι περιοχές της Νότιας Γαλλίας και της Βόρειας Ισπανίας κατέγραψαν τις υψηλότερες τιμές ως προς το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών.
Χάρτης 2: Προσδόκιμο επιβίωσης κατά την ηλικία των 65 ετών, ανά γεωκωδική τυποποίηση περιοχών κατά NUTS*, 2019 (έτη)
Πηγή: Eurostat (demo_r_mlifexp)
* NUTS : nomenclature of Territorial Units for Statistics :Κοινή Ονοματολογία των Εδαφικών Στατιστικών Μονάδων
- Διαφοροποίηση στο προσδόκιμο ζωής ανά φύλο
Σχετικά με το προσδόκιμο ζωής ανδρών και γυναικών, εξακολουθούν να υπάρχουν καίριες διαφορές ανάμεσα στις χώρες. Κατά το 2020, το προσδόκιμο ζωής των γυναικών παρέμεινε υψηλότερο από των ανδρών. Παρομοίως, αναφορικά με το προσδόκιμο επιβίωσης κατά τη γέννηση, η διαφορά μεταξύ των τιμών για τα δύο φύλα προσδιορίστηκε στα 5.6 έτη, επίσης υπέρ του θηλυκού φύλου. Περαιτέρω, η προαναφερθείσα διαφοροποίηση ανά φύλο ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Εν προκειμένω, κατά το 2020, η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στις τιμές του προσδόκιμου ζωής για τα δύο φύλα καταγράφηκε στη Λιθουανία (10.0 έτη) κι η μικρότερη στην Ολλανδία (3.4 έτη) (βλ. Εικόνα 3)
Εικόνα 3: Προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση, διαφοροποίηση ανά φύλο, 2020 (έτη, προσδόκιμο ζωής γυναικών – προσδόκιμο ζωής ανδρών).
Πηγή: Eurostat (demo_mlexpec)
Περαιτέρω, αναφορικά με τη μείωση του προσδόκιμου ζωής για το 2020, οι άνδρες επηρεάστηκαν ελαφρώς περισσότερο στην πλειονότητα των κρατών μελών της ΕΕ. Εξ αυτών, η υψηλότερη μείωση στο προσδόκιμο ζωής των ανδρών καταγράφηκε στη Βουλγαρία (-1,6 έτη) και στη Ρουμανία (-1,6 έτη) κι ακολούθησαν κατά φθίνουσα σειρά η Λιθουανία (-1,5 έτη), η Ισπανία (-1,5 έτη) και η Ρουμανία (-1,5 έτη).
Εν έτει 2020, στις χώρες της EFTA (Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών), οι διαφορές μεταξύ του προσδόκιμου ζωής κατά τη γέννηση στα δύο φύλα κυμαίνονταν από 4.1 έτη στη Σουηδία έως 2.9 έτη στην Ισλανδία. Πρόκειται για διαφορές μικρότερες συγκριτικά με τις χώρες της ΕΕ, συνθήκη η οποία είχε παρατηρηθεί και τα προηγούμενα έτη (πριν το 2020).
Ως προς το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών, διαφαίνεται ότι η παρατηρούμενη διαφοροποίηση ανάμεσα στα δύο φύλο είναι μικρότερη από αυτή που αφορά το προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση. Εν έτει 2020, οι γυναίκες ηλικίας 65 ετών στην ΕΕ αναμένονταν γενικώς να ζήσουν 3.6 περισσότερα έτη από τους άνδρες ίδιας ηλικίας. Η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ των δύο φύλων για το 2020 παρατηρήθηκε στη Λιθουανία (5.5 έτη), ενώ η μικρότερη στην Κύπρο (2.4 έτη) και τη Σουηδία (2.5 έτη), όπως υποδεικνύεται στην Εικόνα 4. Στην ίδια εικόνα, διαφαίνεται επίσης ότι στις χώρες της EFTA (Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών), οι γυναίκες ηλικίας 65 ετών αναμένεται να ζήσουν από 1.7 έως 3.4 περισσότερα έτη από τους άνδρες της ίδιας ηλικίας (για το 2020). Η ελάχιστη τιμή (+1.7 έτη) αντιστοιχίζεται στην Ισλανδία, ενώ η μέγιστη (+3.4 έτη) στο Λίχτενσταϊν.
Εικόνα 4: Προσδόκιμο ζωής κατά την ηλικία των 65 ετών, διαφοροποίηση ανά φύλο, 2020 (έτη, προσδόκιμο ζωής γυναικών – προσδόκιμο ζωής ανδρών)
Πηγή : Eurostat (demo_mlexpec)
- Βρεφική Θνησιμότητα
Κατά τη διάρκεια του 2020, περίπου 13.250 παιδιά πέθαναν πριν φθάσουν την ηλικία του ενός έτους στην ΕΕ (849 λιγότερα από το προηγούμενο έτος -2019), συνθήκη που ισοδυναμεί με Δείκτη Βρεφικής Θνησιμότητας (Infant Mortality Rate, IMR) της τάξεως των 3.3 θανάτων ανά 1000 γεννήσεις ζώντων νεογνών.
Εικόνα 5: Βρεφική θνησιμότητα, 2009 και 2020 (θάνατοι ανά 1000 γεννήσεις ζώντων).
Πηγή : Eurostat (demo_minfind)
Η μείωση του δείκτη βρεφικής θνησιμότητας τίθεται ως μία εκ των σημαντικότερων αλλαγών, η οποία συνέβαλε στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής κατά τη γέννηση. Μεταξύ των ετών 2009 και 2020, ο δείκτης βρεφικής θνησιμότητας στην ΕΕ μειώθηκε από 4.2 θανάτους ανά 1000 γεννήσεις ζώντων σε 3.3 θανάτους ανά 1000 γεννήσεις ζώντων. Διευρύνοντας το χρονικό διάστημα αναφοράς στα τελευταία 20 έτη, διαπιστώνεται ότι ο δείκτης βρεφικής θνησιμότητας έχει σχεδόν υποδιπλασιαστεί (δεδομένου ότι η τιμή του ήταν 6.2 θάνατοι ανά 1000 γεννήσεις ζώντων για το 1999). Οι πλέον στατιστικά σημαντικές μειώσεις στη βρεφική θνησιμότητα καταγράφηκαν γενικά εντός των κρατών μελών της ΕΕ, τα οποία, κατά τα πρώιμα έτη καταγραφής (αρχές εικοσαετίας), έτειναν να παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα βρεφικής θνησιμότητας από τον μέσο όρο για την ΕΕ (ολικά).
Κατά το 2020, ο υψηλότερος δείκτης βρεφικής θνησιμότητας εντοπίστηκε στη Ρουμανία (5.6 θάνατοι ανά 1000 γεννήσεις ζώντων), τη Βουλγαρία και τη Σλοβακία (5.1 θάνατοι ανά 1 000 γεννήσεις ζώντων). Αντιθέτως, η χαμηλότερη τιμή του δείκτη εντοπίστηκε στην Εσθονία Estonia (1.4 θάνατοι ανά 1000 γεννήσεις ζώντων) και τη Φινλανδία (1.8 θάνατοι ανά 1000 γεννήσεις ζώντων).
Στις χώρες της EFTA (Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών), οι τιμές του δείκτη βρεφικής θνησιμότητας κυμαίνονταν από 1.7 έως 5.7 θανάτους ανά 1000 γεννήσεις ζώντων. Αφενός, η ελάχιστη τιμή (1.7 θανάτων ανά 1000 γεννήσεις ζώντων) καταγράφηκε στη Νορβηγία. Αφετέρου, η μέγιστη τιμή (5.7 θανάτων ανά 1000 γεννήσεις ζώντων) καταγράφηκε στο Λίχτενσταϊν.
Συμπεράσματα
Συμπερασματικά, τα επικαιροποιημένα στατιστικά στοιχεία για το έτος 2020, συγκριτικά με το προηγούμενο έτος (2019), τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση (European Union, EU) συνολικά, όσο και μεμονωμένα για την Ελλάδα, συγκεφαλαιώνονται στην Εικόνα 6.
Εικόνα 6: Σύνοψη Στατιστικών Στοιχείων (ΕΕ, Ελλάδα / 2019,2020)
Αναφορικά, συνολικά για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρατηρήθηκαν:
- Αύξηση του αριθμού των καταγεγραμμένων θανάτων (κατά 530.000).
- Αύξηση του Αδρού Δείκτη Θνησιμότητας (κατά 1.2).
- Μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά τη γέννηση (συνολικά και ανά φύλο).
- Μείωση του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών (συνολικά και ανά φύλο).
- Μείωση του Δείκτη Βρεφικής Θνησιμότητας (κατά 0.9).
Εκ των 5 συνθηκών, οι 4 πρώτες αποτιμώνται αρνητικά, ενώ η τελευταία θετικά.
Ειδικότερα, στην Ελλάδα, τα αποτελέσματα προσομοιάζουν με την ολική εικόνα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεδομένου ότι παρατηρήθηκαν όμοιες πτωτικές ή ανοδικές τάσεις ανά εξεταστέο δείκτη. Εν προκειμένω, στην Ελλάδα, παρατηρήθηκαν:
- Αύξηση του αριθμού των καταγεγραμμένων θανάτων (κατά 8.001).
- Αύξηση του Αδρού Δείκτη Θνησιμότητας (κατά 0.7)
- Μείωση του προσδόκιμου ζωής κατά τη γέννηση (συνολικά κι ανά φύλο, με μικρότερη βέβαια πτώση από την πλειονότητα των κρατών μελών της ΕΕ σε όλες τις κατηγορίες)
- Μείωση του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών (συνολικά και ανά φύλο, με μικρότερη βέβαια πτώση από την πλειονότητα των κρατών μελών της ΕΕ για το σύνολο και τις γυναίκες, αλλά μεγαλύτερη πτώση για τους άνδρες).
- Μείωση του Δείκτη Βρεφικής Θνησιμότητας (κατά 0.6).
Παρομοίως, εκ των 5 συνθηκών, οι 4 πρώτες αποτιμώνται αρνητικά, ενώ η τελευταία θετικά.
